Nieuwe koers, nieuwe stijl, nieuwe naam: Gelderse Kerken

Hoe geven we toekomst aan historische kerkgebouwen en hoe houden we deze levendig voor de lokale gemeenschap? Door ze te behouden als waardevolle, bruisende ontmoetingsplekken in het hart van de samenleving.

Om deze maatschappelijke opgave te realiseren, is de Stichting Oude Gelderse Kerken met ondersteuning van provincie Gelderland een driejarige pilot gestart. Er is een nieuwe koers uitgestippeld met als ultieme doel: van het historische kerkgebouw een waardevolle, bruisende ontmoetingsplek maken in het hart van de samenleving. Het religieuze erfgoed verdient een permanente plek in de samenleving, omdat het rijke betekenislagen bevat die voor veel mensen van waarde zijn zoals architectuur, cultuur & erfgoed, geschiedenis, geloof, stilte en ontmoeten.

Van behoud naar beleving
Als organisatie zijn we ambitieus en volop in ontwikkeling. We willen dé organisatie zijn voor het beheren, behouden en (her)bestemmen van historische kerkgebouwen in Gelderland. Daarom bouwen we aan een sterke organisatie, aan een stabiele financiële structuur én aan onze naamsbekendheid en zichtbaarheid. Met de nieuwe koers geven we toekomst aan monumentale kerkgebouwen door de religieuze en sociaal-culturele betekenis ervan levendig te houden. Ook willen we het draagvlak onder de lokale bevolking vergroten door hen te betrekken en te activeren om initiatieven te ontplooien. Daarbij ligt de focus op het stimuleren en creëren van nieuwe mogelijkheden in de kerk waarbij we het accent verleggen van behoud naar beleving.

Zelfbewust, krachtig en zelfverzekerd
We gaan verder onder de naam Gelderse Kerken en passen onze huisstijl aan de nieuwe koers aan. Met een logo dat zelfbewust, herkenbaar en activerend is als prominent onderdeel van de huisstijl. Hiermee zetten we onze organisatie krachtig en zelfverzekerd neer. We willen mensen aantrekken die samen met ons de historische kerkgebouwen levendig houden en een aantrekkelijke partij zijn voor donateurs en schenkers. Door deze monumenten te openen voor de samenleving kunnen we van waarde zijn voor een breed publiek.

Betrekken van de Plaatselijke Commissies
De Plaatselijke Commissies (PC’s) vormen de belangrijkste schakel tussen Gelderse Kerken en lokale bewoners. Daarom hebben we een supportteam opgezet om de PC’s te ondersteunen om van de kerkgebouwen een bruisende ontmoetingsplek te maken. Ze zijn onze belangrijkste ambassadeurs. Daarom willen we hun inzet en activiteiten veel meer voor het voetlicht brengen, de successen delen en de samenwerking tussen PC’s in de regio stimuleren. Samen met de PC’s, partners en mensen die betrokken zijn bij de organisatie geven we vorm en inhoud aan de nieuwe koers. Dat doen we door middel van dialoogsessies op de locatie van onze eigen kerkgebouwen in onder andere Kerk-Avezaath, Zutphen en Aerdt. We gaan met elkaar in gesprek en verzamelen inzichten vanuit verschillende invalshoeken om een goed actieplan te maken. Ons thema is ‘Samen veranderen’ waarbij het accent ligt op samen DOEN.

Lokale initiatieven stimuleren
De komende tien jaar verliezen zo’n 200 kerken in Gelderland hun religieuze functie. Het aantal actieve kerkgangers neemt af; veel kerken zullen de deuren moeten sluiten. Het sluiten van een kerk is een ingrijpende gebeurtenis voor de lokale gemeenschap. Mensen hechten waarde aan ‘hun’ kerk. Voor velen is het een baken van betekenis, met waardevolle herinneringen die deel uitmaakt van hun leefomgeving en hun identiteit. Vaak zijn het enkele inwoners die het voortouw nemen om te onderzoeken hoe ze de kerk kunnen behouden als ontmoetingsplek voor hun wijk of buurt. Echter, als de eerste stap is gezet om een lokaal initiatief te starten blijkt het vervolgproces best complex te zijn. Het overnemen van een kerkgebouw vraagt om expertise op het gebied van exploitatie, kennis van monumenten en om de juiste ingangen en contacten bij de gemeente. Maar ook om ervaring in het betrekken van andere inwoners en inzicht in het nemen van de juiste stappen. Om inwoners(initiatieven) te ondersteunen bij het overnemen van de kerk in een wijk of buurt, zijn Gelderse Kerken en de Leefbaarheidsalliantie Gelderland de samenwerking ‘Onze Kerk’ gestart. Daar kunnen initiatiefnemers terecht voor kosteloos advies en ondersteuning bij het overnameproces. Dat vergroot de kans van slagen om een levendige functie voor de kerk te behouden en van de kerk in de toekomst een bruisende ontmoetingsplek te maken.

Onze mensen
Binnen het bureau van Gelderse Kerken werken bevlogen mensen die zich inzetten om de transitie en de nieuwe koers tot een succes te maken. Met ingang van 1 oktober 2021 is Arjen Woudenberg door het bestuur van Stichting Oude Gelderse Kerken benoemd tot algemeen secretaris van de stichting. Arjen is de contactpersoon voor zaken die het bestuur betreffen. Hij volgt Nico Peek in deze functie op. Nico is door het bestuur benoemd tot projectleider van de transitie. Hij is verantwoordelijk voor beleid en uitvoering van de driejarige pilot, de versterking van de organisatie en de ondersteuning van lokale bewoners, zoals overeengekomen met de provincie Gelderland. Frans Kegels is sinds 1 mei de bouwkundig medewerker van de stichting en neemt vanaf 1 januari 2022 alle werkzaamheden van Marcel de Kroon over.

Doe-orgel op rondreis door de Achterhoek

Op 1 november is in de Walburgiskerk in Zutphen het zogenaamde Doe-orgel feestelijk gepresenteerd. Dit orgeltje wordt ingezet voor erfgoedlessen aan basisschoolleerlingen in de Achterhoek. Het kan door een klas in drie kwartier zelf worden gebouwd en bespeeld. Daarna volgt een excursie naar een groot orgel in een kerk. Deze les is speciaal ontwikkeld voor Erfgoededucatie en Méér Muziek in de Klas en wordt o.a. gegeven in de Gudulakerk in Lochem en de Walburgis in Zutphen.

Een breed provinciaal orgel- en erfgoedsamenwerkingsverband heeft de aanschaf van dit Doe-orgel weten te realiseren. Het reist het in twee kleine kisten naar orgels in de Achterhoek waar schoolklassen meer leren door ter plekke zelf een bespeelbaar orgel te bouwen.

Erfgoedlessen ‘Reizen in de tijd’
De lessen zijn opgenomen in de leerlijn Reizen in de Tijd van Erfgoed Gelderland. Door de schooljaren heen maken de leerlingen meerdere reizen door de tijd in hun directe omgeving met speciaal gemaakt lesmateriaal. Meer info over Reizen in de tijd: www.muzehof.nl/reizenindetijd.

Artikel in de Stentor over het Doe-orgel: destentor.nl/mini-orgel-moet-achterhoekse-jeugd-weer-achter-het-klavier-krijgen

Kunstenaar Jan M. Verburg in VPRO’s Nooit meer slapen

Op 25 augustus was Jan M. Verburg in gesprek met Pieter van der Wielen tijdens het radioprogramma ‘Nooit meer slapen’. Zijn doeken van de poort van Lowlands en meterslange leporello’s zijn nog tot en met zaterdag 25 september te bewonderen tijdens de overzichtstentoonstelling ‘The Gate of The Lost Paradise’ in de Gudulakerk Lochem. Meer informatie over de expositie en kaartverkoop via www.lost-paradise.nl. Beluister de uitzending op: nporadio1.nl/nooit-meer-slapen.

Magazine ‘Duurzaam erfgoed met toekomst’

Onlangs heeft de Erfgoedalliantie Gelderland het magazine ‘Duurzaam erfgoed met toekomst’ gepubliceerd, met daarin ervaringen, kennis en informatie over de duurzame toekomst voor monumenten. In het project KaDEr hebben provincie Gelderland, de TU Delft en de erfgoedalliantiepartners, waaronder Gelderse Kerken, gewerkt aan vraagstukken over instandhouding van monumenten. En dan niet alleen over technische kwaliteit en herbestemming, maar ook over duurzaamheid, innovatie, maatschappelijke functie, ondernemerschap en meer.

In het magazine is te zien wat de partners hebben gedaan & geleerd en hoe deze informatie ook vorm kan geven aan beleid. Voor meer informatie en het magazine, kijk op: www.erfgoedalliantie.nl/kader

Masterclass viool in Kluntjespot

Op 13 en 14 mei konden acht violisten zich onderdompelen in de muziek van Bach, Barber, Beethoven, Brahms, Grieg, Korngold, Kreisler, Messiaen, Paganini en Schumann. Zes jonge professionals kregen les van conservatoriumdocent Peter Brunt, terwijl Tim Brackman twee enthousiaste amateurviolisten uit de gemeente Berkelland onder zijn hoede nam. Op de tweede dag zette pianiste Marianne Boer zich achter de vleugel om de deelnemers tijdens hun lessen op de piano te begeleiden. Ter afsluiting vond een informele presentatie plaats, waarbij álle deelnemers de ingestudeerde stukken aan elkaar voorspeelden.

Omdat het niet mogelijk was de masterclass bij te wonen, is een filmpje (YouTube) gemaakt met een impressie van deze inspirerende dagen.

Bij de amateurs gingen de lessen over viooltechniek zoals stokbeheersing, streektechniek en de verschillende klankkleuren die je daarmee kunt maken. Daarmee kwam in één adem ook interpretatie aan de orde: welke klank past bij deze passage, welk verhaal of welke emotie wil je overbrengen en hoe doe je dat dan?

Bij de professionals lag de nadruk meer op het detail, zowel qua techniek als qua interpretatie. Onderwerpen als precieze vingerzettingen, elke noot kleur en betekenis in de muzikale zin geven, de zinnen in het verhaal plaatsen passeerden de revue.

Alle deelnemers waren het er over eens: voor de komende tijd hebben ze een ‘boost aan inspiratie’ opgedaan voor hun vioolspel. Of het nou voor het concertpodium of voor hun eigen huiskamer is.

Topvondst Walburgis eindelijk terug op zijn plek

Na bijna 500 jaar als fundering gediend te hebben en de sculptuur de afgelopen drie jaar archeologisch is onderzocht, heeft de sculptuur van God de Vader, het altaarbeeld van Maximiliaan van Oostenrijk, weer een vaste plek aan de noordoostelijke pilaar in de viering gekregen. Kunstenares Saskia Obdeijn werkt aan een tekening die laat zien hoe de volledige sculptuur eruit moet hebben gezien. Lees meer hierover in de Stentor: Sculptuur weer op zijn plek

Oude Gelderse Kerken POM-status toegekend

Oude Gelderse Kerken is recentelijk door het ministerie van OCW erkend als Professionele Organisatie voor Monumentenbehoud (POM). De stichting is heel blij met deze erkenning en zal ook in de toekomst haar verantwoordelijkheid nemen voor de kerkgebouwen die zij bezit. Daarnaast stelt Oude Gelderse Kerken kennis en kunde beschikbaar aan allen die zich inzetten voor religieus erfgoed. Meer informatie over deze POM-status is te vinden op: www.cultureelerfgoed.nl/professionele-organisaties-voor-monumentenbehoud

In het hart van de samenleving

De toenemende problematiek van het religieus erfgoed in Nederland, en dus ook in Gelderland, vraagt om herbezinning. Oude Gelderse Kerken wil een goede rentmeester zijn en een professionele organisatie die bijdraagt aan het collectieve belang en de toekomstige generaties. Oude Gelderse Kerken ondersteunt initiatieven om een kerkgebouw te behouden voor de samenleving en neemt – in speciale situaties en onder bepaalde voorwaarden – monumentale kerkgebouwen over.

In 2017 is mede op verzoek van provincie Gelderland het rapport ‘Kennis is kracht; tijd voor een opstap naar een plan met effect’ opgesteld. In dit rapport wordt, naast de mogelijkheid van overname door Oude Gelderse Kerken, het belang van ondersteuning van lokale initiatieven die een kerkgebouw willen behouden en beheren benadrukt. Ook wordt in het rapport aangegeven dat een zogenoemd Gelders Religieus Erfgoed Platform noodzakelijk is, waar kennis en kunde gebundeld worden ten behoeve van deze lokale initiatieven.

 

Transitie Oude Gelderse Kerken

Op basis van het rapport ‘Kennis is kracht’ en het grote belang van ons religieus erfgoed in onze mooie provincie heeft Oude Gelderse Kerken financiële ondersteuning gevraagd en gekregen voor het uitvoeren van de pilot ‘Transitie Oude Gelderse Kerken: naar een duurzaam financieel beheer van religieus erfgoed in Gelderland’.

Bij de najaarsnota 2020 hebben de Provinciale Staten besloten voor 2020 €80.000 euro en bij de behandeling van de begroting voor 2021 €170.000 euro beschikbaar te stellen om de pilot uit te voeren. Het bestuur heeft een eerste plan van aanpak opgesteld waarbij de ondersteuning van lokale initiatieven en versterking van de organisatie leidend zijn.

Kerkgebouwen gesloten i.v.m. lockdown

Helaas zijn de kerkgebouwen van Oude Gelderse Kerken in verband met de lockdown gesloten. Alle geplande activiteiten gaan niet door. We hopen jullie snel weer te mogen verwelkomen in de kerken!

Calixtus in de toekomst Museum 1627?

Er liggen vergevorderde plannen op tafel om van de Oude Calixtus in Groenlo in samenwerking met Stadsmuseum Groenlo een museum te maken over de Tachtigjarige Oorlog en de Slag om Grolle: Museum 1627. De exploitatiebegroting en het marketingplan liggen al op tafel, het schetsplan voor de inrichting van het museum is ontwikkeld, de zoektocht naar het benodigde geld is gestart. Als dat lukt, kan het startsein gegeven worden.

Rond 2000 vond een belangrijke beleidswijziging plaats binnen stichting Oude Gelderse Kerken; multifunctioneel gebruik van de kerkgebouwen werd, in goed overleg met de provincie, een wezenlijk onderdeel van het beleid. Met als tweeledig doel om de kerken meer in het centrum van de plaatselijke maatschappij te plaatsen en om de exploitatie te verbeteren.

De oude Calixtus in Groenlo was pilotproject in deze aanpak. De kerk werd gerestaureerd en voorzien van een nieuw leien dak, de middeleeuwse kleuren van het gewelf werden weer naar voren gehaald en er kwamen vijf nieuwe glas-in-loodramen. Voor beter multifunctioneel gebruik zorgden de gotische glazen afscheidingswand tussen het schip en het koor, een gedeeltelijke vloerverwarming en, als klap op de vuurpijl, een klank-en-lichtspel dat de Slag om Grolle uit 1627 uitbeeldt.

Dit alles is inmiddels meer dan 10 jaar geleden en het klank-en-lichtspel heeft duidelijk zijn beste tijd gehad. Er moest dus uitgekeken worden naar iets nieuws. Stadsmuseum Groenlo bleek bezig met de transitie naar een museum dat helemaal gericht op de Tachtigjarige Oorlog, met als hoogtepunt de Slag om Grolle in 1627. Toen beide organisaties hierover met elkaar in gesprek gingen, kwam al gauw de gedachte naar voren om deze twee plaatsen waar aandacht besteed wordt aan de Tachtigjarige Oorlog en de Slag om Grolle te combineren en als één museum onder te brengen in de oude Calixtus.

Daar wordt nu door de beide besturen hard aan gewerkt, van harte ondersteund door de gemeente Oost Gelre, als eigenaar van de toren van de oude Calixtus. Een werkgroep van ‘jeugdige’ (= beneden de 60 jaar) bestuursleden heeft hierbij het voortouw genomen. Dankzij hen liggen de exploitatiebegroting en het marketingplan al op tafel, het schetsplan voor de inrichting van het museum is ontwikkeld en de zoektocht naar het benodigde geld is gestart. Als dat lukt, kan het startsein gegeven worden.

Kijk voor meer achtergrondinformatie en nieuwsberichten op de volgende websites:

website van Johan Akkerman, voor een animatie van het schetsontwerp Museum 1627

website Stadsmuseum Groenlo

De Gelderlander: Calixtus en Stadsmuseum Groenlo willen verder als ‘museum 1627’ (1 december 2018)

Groenlose Gids: Realisatie Museum 1627 krijgt steeds meer vorm (18 juni 2019)

Heringebruikname Grote Kerk Wageningen

Eind september is de renovatie van de Grote Kerk in Wageningen afgerond en is het gebouw weer in gebruik. Op 2 oktober zou die heringebruikname met een officiële handeling worden verricht door gedeputeerde Peter Drenth, burgemeester Geert van Rumund, voorzitter Annelies van der Kolk en de voorzitter van de Stichting Grote Kerk Wageningen, Piet Hein van Spanje. Dit ging i.v.m. corona helaas niet door.

De restauratie/herinrichting heeft ca. 3.500.000,- euro gekost en kon worden voltooid met dank aan de subsidie van provincie Gelderland van 2.000.000,- euro en bijdragen van andere fondsen.

Hieronder een paar foto’s van de gerenoveerde Grote Kerk, gemaakt door Ton Rothengatter. Kijk op de site van de Grote Kerk voor filmpjes en meer foto’s van bijvoorbeeld de renovatie.