Dialoogsessies

Afgelopen najaar is er een aantal dialoogsessies geweest met verschillende betrokken partijen. De dialoogsessie met stakeholders van Gelderse Kerken had de volgende thema’s als onderwerp: uitdagingen en kansen van de nieuwe koers, het betrekken van de PC’s en het activeren van de lokale gemeenschap. Een tweede dialoogsessie was met de redactieleden van het kwartaalblad Venster en het communicatieteam en bureau van Gelderse Kerken.

De verslagen van deze sessies zijn terug te lezen via onderstaande linkjes.

Leer je erfgoed

Het e-learningplatform Leer je erfgoed heeft zeven korte modules voor vrijwilligers die werken met (religieus) erfgoed vol met praktische inzichten. Iedere module bestaat uit informatie en een paar vragen. Zo zijn er paar modules die meer inzicht geven in wat erfgoed inhoudt, wat daar allemaal bij komt kijken en veiligheid; van wettelijke verantwoordelijkheden tot maatschappelijke context. Zowel de rol van de professional, als de belangrijke rol van vrijwilligers wordt beschreven. Er is ook een speciale module over de betekenis van religieus erfgoed.

De module Good Housekeeping is erg praktisch ingericht en bespreekt de do’s en don’ts van het stofvrij houden van het interieur en welke middelen je daarvoor wel en niet kunt gebruiken. Erg nuttig, omdat te enthousiast schoonmaken schadelijke gevolgen voor het interieur kan hebben.

Iedere module kost ca. 20-30 minuten. Zeker de moeite waard als je nieuw bent bij een PC of interesse hebt in het beheren en behouden van religieus erfgoed. Aan het eind van iedere module krijg je een certificaat. Je kunt via de website een gratis account aanvragen en starten met de modules.

Kijk voor meer informatie op www.leerjeerfgoed.nl.

Monica van Uffelen
Erfgoed Collecties

Nieuwe bestuursleden gezocht

Wegens vertrek van één van haar bestuursleden en ter aanvulling op het bestuur zoekt Gelderse Kerken twee bestuursleden. We zoeken een bestuurslid met een financiële en ondernemende achtergrond en een bestuurslid met kennis van het onderhouden, beheren en restaureren van monumenten. Een relevant netwerk binnen Gelderland en kennis van en affiniteit met monumentaal erfgoed is absoluut een pré. 

Een bestuurslid van Gelderse Kerken:

  • bezit algemene bestuurlijke kwaliteiten en heeft ervaring als bestuurder van organisaties (of een leidinggevende functie)
  • heeft affiniteit met de doelstelling en de aard van de stichting
  • houdt toezicht op de uitvoering van de beleidsuitgangspunten van de stichting
  • is in staat om met de andere bestuursleden samen te werken, is een teamspeler
  • draagt het bestuursbeleid binnen en buiten de stichting uit
  • bewaakt de balans tussen kritisch tegenspel en constructief samenwerken
  • beoordeelt strategische uitgangspunten, weet door het stellen van kritische vragen de organisatie een spiegel voor te houden
  • weet met vertrouwelijke gegevens om te gaan.

Algemene eigenschappen:

  • in staat de visie van de stichting uit te dragen
  • grote betrokkenheid bij de vrijwilligers van de stichting
  • actief in pr en communicatie
  • met een netwerk in de wereld van de cultuur, erfgoed en behoud
  • actieve bijdrage aan de bestuursvergaderingen, bereidt die voor, brengt kennis en expertise in en adviseert
  • betrokken bij het samenstellen en vastleggen van het beleidsplan en het jaarverslag
  • stelt het vrijwilligersbeleid van de stichting (mede) vast
  • deelname aan de projectteams, die ingesteld worden bij een overname.


Profiel bestuurslid financiën

  • een financiële achtergrond en kennis & ervaring op het gebied van het lezen & opstellen van jaarrekeningen & afrekeningen
  • adviseren bij het opstellen van een begroting bij projectaanvragen
  • ondersteunen van het bureau bij het uitbouwen van ‘derde geldstromen’
  • aanspreekpunt voor de interne financiële administratie.

Profiel bestuurslid onderhoud & beheer

  • ervaring in het beheren, onderhouden en restaureren van monumenten
  • ervaring met het verduurzamen en aanpassen van monumentale gebouwen aan nieuwe functies en de eisen van deze tijd is een pré
  • een bouwkundige achtergrond.

Waardevolle en bruisende ontmoetingsplekken
Het bestuur bestaat op dit moment uit zes personen en vergadert tien keer per jaar. Binnen het bestuur zijn verschillende kennisvelden en kwaliteiten aanwezig o.a. bouwkundig historisch en technisch, beheer, juridisch, financieel, monumenten, politiek. Het bestuur onderschrijft en werkt met de Governance Code Cultuur. Gelderse Kerken is een door het ministerie erkende professionele organisatie voor monumentenbehoud (POM) en heeft de ANBI-status voor culturele instellingen.

De organisatie van de Gelderse Kerken bestaat, naast het bestuur, uit een bureau gevormd door drie mensen, waaronder een bouwkundige, en staat onder leiding van de algemeen secretaris. Het bureau geeft uitvoering aan het beleid, is verantwoordelijk voor het onderhoud en behoud van de kerken in eigendom en ondersteunt de plaatselijke commissies die de kerken beheren. Het bureau maakt tevens gebruik van flexibele professionals voor het uitvoeren van specifieke taken, zoals bijvoorbeeld PR en communicatie, redactie en samenstelling van het eigen magazine Venster, donateursadministratie en orgelonderhoud. Daarnaast zijn er zo’n 200 vrijwilligers actief binnen Gelderse Kerken.

Gelderse Kerken heeft 21 monumenten in bezit, waaronder drie kerktorens, een synagoge en 17 kerkgebouwen. Naast het professioneel beheren en behouden van haar monumenten, is het op passende wijze bestemmen van de kerken een belangrijke doelstelling van Gelderse Kerken.

Op dit moment is Gelderse Kerken aan het groeien en professionaliseren om de uitdaging die haar te wachten staat aan te kunnen. De uitdaging die bestaat uit de vele monumentale kerkgebouwen die de komende jaren hun kernfunctie zullen verliezen en een nieuwe eigenaar of beheerder moeten krijgen. Deze monumenten vragen een zorgvuldig beheer en onderhoud en een passende, nieuwe bestemming. Deze uitdaging en verantwoordelijkheid wil Gelderse Kerken als bijna vanzelfsprekend op zich nemen.  We willen ze behouden als waardevolle, bruisende ontmoetingsplekken in het hart van de samenleving.

Geïnteresseerd?
Kijk voor meer informatie over Gelderse Kerken en haar kerkgebouwen op deze website. Wilt u meer weten over de bestuursfuncties, neem dan contact op met algemeen secretaris Arjen Woudenberg (arjenwoudenberg@geldersekerken.nl). Bent u geïnteresseerd in een van deze functies, stuur dan een motivatiebrief en CV voor 1 juni 2022 t.a.v. voorzitter Annelies van de Kolk via arjenwoudenberg@geldersekerken.nl.

Nieuwe koers, nieuwe stijl, nieuwe naam: Gelderse Kerken

Hoe geven we toekomst aan historische kerkgebouwen en hoe houden we deze levendig voor de lokale gemeenschap? Door ze te behouden als waardevolle, bruisende ontmoetingsplekken in het hart van de samenleving.

Om deze maatschappelijke opgave te realiseren, is de Stichting Oude Gelderse Kerken met ondersteuning van provincie Gelderland een driejarige pilot gestart. Er is een nieuwe koers uitgestippeld met als ultieme doel: van het historische kerkgebouw een waardevolle, bruisende ontmoetingsplek maken in het hart van de samenleving. Het religieuze erfgoed verdient een permanente plek in de samenleving, omdat het rijke betekenislagen bevat die voor veel mensen van waarde zijn zoals architectuur, cultuur & erfgoed, geschiedenis, geloof, stilte en ontmoeten.

Van behoud naar beleving
Als organisatie zijn we ambitieus en volop in ontwikkeling. We willen dé organisatie zijn voor het beheren, behouden en (her)bestemmen van historische kerkgebouwen in Gelderland. Daarom bouwen we aan een sterke organisatie, aan een stabiele financiële structuur én aan onze naamsbekendheid en zichtbaarheid. Met de nieuwe koers geven we toekomst aan monumentale kerkgebouwen door de religieuze en sociaal-culturele betekenis ervan levendig te houden. Ook willen we het draagvlak onder de lokale bevolking vergroten door hen te betrekken en te activeren om initiatieven te ontplooien. Daarbij ligt de focus op het stimuleren en creëren van nieuwe mogelijkheden in de kerk waarbij we het accent verleggen van behoud naar beleving.

Zelfbewust, krachtig en zelfverzekerd
We gaan verder onder de naam Gelderse Kerken en passen onze huisstijl aan de nieuwe koers aan. Met een logo dat zelfbewust, herkenbaar en activerend is als prominent onderdeel van de huisstijl. Hiermee zetten we onze organisatie krachtig en zelfverzekerd neer. We willen mensen aantrekken die samen met ons de historische kerkgebouwen levendig houden en een aantrekkelijke partij zijn voor donateurs en schenkers. Door deze monumenten te openen voor de samenleving kunnen we van waarde zijn voor een breed publiek.

Betrekken van de Plaatselijke Commissies
De Plaatselijke Commissies (PC’s) vormen de belangrijkste schakel tussen Gelderse Kerken en lokale bewoners. Daarom hebben we een supportteam opgezet om de PC’s te ondersteunen om van de kerkgebouwen een bruisende ontmoetingsplek te maken. Ze zijn onze belangrijkste ambassadeurs. Daarom willen we hun inzet en activiteiten veel meer voor het voetlicht brengen, de successen delen en de samenwerking tussen PC’s in de regio stimuleren. Samen met de PC’s, partners en mensen die betrokken zijn bij de organisatie geven we vorm en inhoud aan de nieuwe koers. Dat doen we door middel van dialoogsessies op de locatie van onze eigen kerkgebouwen in onder andere Kerk-Avezaath, Zutphen en Aerdt. We gaan met elkaar in gesprek en verzamelen inzichten vanuit verschillende invalshoeken om een goed actieplan te maken. Ons thema is ‘Samen veranderen’ waarbij het accent ligt op samen DOEN.

Lokale initiatieven stimuleren
De komende tien jaar verliezen zo’n 200 kerken in Gelderland hun religieuze functie. Het aantal actieve kerkgangers neemt af; veel kerken zullen de deuren moeten sluiten. Het sluiten van een kerk is een ingrijpende gebeurtenis voor de lokale gemeenschap. Mensen hechten waarde aan ‘hun’ kerk. Voor velen is het een baken van betekenis, met waardevolle herinneringen die deel uitmaakt van hun leefomgeving en hun identiteit. Vaak zijn het enkele inwoners die het voortouw nemen om te onderzoeken hoe ze de kerk kunnen behouden als ontmoetingsplek voor hun wijk of buurt. Echter, als de eerste stap is gezet om een lokaal initiatief te starten blijkt het vervolgproces best complex te zijn. Het overnemen van een kerkgebouw vraagt om expertise op het gebied van exploitatie, kennis van monumenten en om de juiste ingangen en contacten bij de gemeente. Maar ook om ervaring in het betrekken van andere inwoners en inzicht in het nemen van de juiste stappen. Om inwoners(initiatieven) te ondersteunen bij het overnemen van de kerk in een wijk of buurt, zijn Gelderse Kerken en de Leefbaarheidsalliantie Gelderland de samenwerking ‘Onze Kerk’ gestart. Daar kunnen initiatiefnemers terecht voor kosteloos advies en ondersteuning bij het overnameproces. Dat vergroot de kans van slagen om een levendige functie voor de kerk te behouden en van de kerk in de toekomst een bruisende ontmoetingsplek te maken.

Onze mensen
Binnen het bureau van Gelderse Kerken werken bevlogen mensen die zich inzetten om de transitie en de nieuwe koers tot een succes te maken. Met ingang van 1 oktober 2021 is Arjen Woudenberg door het bestuur van Stichting Oude Gelderse Kerken benoemd tot algemeen secretaris van de stichting. Arjen is de contactpersoon voor zaken die het bestuur betreffen. Hij volgt Nico Peek in deze functie op. Nico is door het bestuur benoemd tot projectleider van de transitie. Hij is verantwoordelijk voor beleid en uitvoering van de driejarige pilot, de versterking van de organisatie en de ondersteuning van lokale bewoners, zoals overeengekomen met de provincie Gelderland. Frans Kegels is sinds 1 mei de bouwkundig medewerker van de stichting en neemt vanaf 1 januari 2022 alle werkzaamheden van Marcel de Kroon over.

Doe-orgel op rondreis door de Achterhoek

Op 1 november is in de Walburgiskerk in Zutphen het zogenaamde Doe-orgel feestelijk gepresenteerd. Dit orgeltje wordt ingezet voor erfgoedlessen aan basisschoolleerlingen in de Achterhoek. Het kan door een klas in drie kwartier zelf worden gebouwd en bespeeld. Daarna volgt een excursie naar een groot orgel in een kerk. Deze les is speciaal ontwikkeld voor Erfgoededucatie en Méér Muziek in de Klas en wordt o.a. gegeven in de Gudulakerk in Lochem en de Walburgis in Zutphen.

Een breed provinciaal orgel- en erfgoedsamenwerkingsverband heeft de aanschaf van dit Doe-orgel weten te realiseren. Het reist het in twee kleine kisten naar orgels in de Achterhoek waar schoolklassen meer leren door ter plekke zelf een bespeelbaar orgel te bouwen.

Erfgoedlessen ‘Reizen in de tijd’
De lessen zijn opgenomen in de leerlijn Reizen in de Tijd van Erfgoed Gelderland. Door de schooljaren heen maken de leerlingen meerdere reizen door de tijd in hun directe omgeving met speciaal gemaakt lesmateriaal. Meer info over Reizen in de tijd: www.muzehof.nl/reizenindetijd.

Artikel in de Stentor over het Doe-orgel: destentor.nl/mini-orgel-moet-achterhoekse-jeugd-weer-achter-het-klavier-krijgen

Kunstenaar Jan M. Verburg in VPRO’s Nooit meer slapen

Op 25 augustus was Jan M. Verburg in gesprek met Pieter van der Wielen tijdens het radioprogramma ‘Nooit meer slapen’. Zijn doeken van de poort van Lowlands en meterslange leporello’s zijn nog tot en met zaterdag 25 september te bewonderen tijdens de overzichtstentoonstelling ‘The Gate of The Lost Paradise’ in de Gudulakerk Lochem. Meer informatie over de expositie en kaartverkoop via www.lost-paradise.nl. Beluister de uitzending op: nporadio1.nl/nooit-meer-slapen.

Magazine ‘Duurzaam erfgoed met toekomst’

Onlangs heeft de Erfgoedalliantie Gelderland het magazine ‘Duurzaam erfgoed met toekomst’ gepubliceerd, met daarin ervaringen, kennis en informatie over de duurzame toekomst voor monumenten. In het project KaDEr hebben provincie Gelderland, de TU Delft en de erfgoedalliantiepartners, waaronder Gelderse Kerken, gewerkt aan vraagstukken over instandhouding van monumenten. En dan niet alleen over technische kwaliteit en herbestemming, maar ook over duurzaamheid, innovatie, maatschappelijke functie, ondernemerschap en meer.

In het magazine is te zien wat de partners hebben gedaan & geleerd en hoe deze informatie ook vorm kan geven aan beleid. Voor meer informatie en het magazine, kijk op: www.erfgoedalliantie.nl/kader

Masterclass viool in Kluntjespot

Op 13 en 14 mei konden acht violisten zich onderdompelen in de muziek van Bach, Barber, Beethoven, Brahms, Grieg, Korngold, Kreisler, Messiaen, Paganini en Schumann. Zes jonge professionals kregen les van conservatoriumdocent Peter Brunt, terwijl Tim Brackman twee enthousiaste amateurviolisten uit de gemeente Berkelland onder zijn hoede nam. Op de tweede dag zette pianiste Marianne Boer zich achter de vleugel om de deelnemers tijdens hun lessen op de piano te begeleiden. Ter afsluiting vond een informele presentatie plaats, waarbij álle deelnemers de ingestudeerde stukken aan elkaar voorspeelden.

Omdat het niet mogelijk was de masterclass bij te wonen, is een filmpje (YouTube) gemaakt met een impressie van deze inspirerende dagen.

Bij de amateurs gingen de lessen over viooltechniek zoals stokbeheersing, streektechniek en de verschillende klankkleuren die je daarmee kunt maken. Daarmee kwam in één adem ook interpretatie aan de orde: welke klank past bij deze passage, welk verhaal of welke emotie wil je overbrengen en hoe doe je dat dan?

Bij de professionals lag de nadruk meer op het detail, zowel qua techniek als qua interpretatie. Onderwerpen als precieze vingerzettingen, elke noot kleur en betekenis in de muzikale zin geven, de zinnen in het verhaal plaatsen passeerden de revue.

Alle deelnemers waren het er over eens: voor de komende tijd hebben ze een ‘boost aan inspiratie’ opgedaan voor hun vioolspel. Of het nou voor het concertpodium of voor hun eigen huiskamer is.

Topvondst Walburgis eindelijk terug op zijn plek

Na bijna 500 jaar als fundering gediend te hebben en de sculptuur de afgelopen drie jaar archeologisch is onderzocht, heeft de sculptuur van God de Vader, het altaarbeeld van Maximiliaan van Oostenrijk, weer een vaste plek aan de noordoostelijke pilaar in de viering gekregen. Kunstenares Saskia Obdeijn werkt aan een tekening die laat zien hoe de volledige sculptuur eruit moet hebben gezien. Lees meer hierover in de Stentor: Sculptuur weer op zijn plek